10 jaar klokkenluiden en WhistleB op World Whistleblower Day

juni 22, 2021

Op 23 juni 2021 is het World Whistleblower Day. Het is een dag waarop we stilstaan bij en respect betonen aan mensen die alarm slaan als ze iets zien of vermoeden wat onethisch of ontwettig is. 2021 is ook het jaar waarin WhistleB tien jaar bestaat. We willen een eerbetoon brengen aan klokkenluiders van over de hele wereld door terug te kijken naar wat er het afgelopen decennium allemaal voor hen veranderd is – inclusief de bescheiden bijdrage die WhistleB heeft kunnen leveren aan die veranderingen.

Lees dit interview met Karin Henriksson, een van de oprichters van WhistleB, inmiddels onderdeel van NAVEX Global.


Hoe is de houding ten opzichte van klokkenluiders de afgelopen 10 jaar veranderd? 

Er is veel veranderd. Toen we tien jaar geleden met WhistleB begonnen, vroegen mensen ons soms wat het nut van een klokkenluiderssysteem was. Hier in Scandinavië, dat bekend staat om haar platte organisatiestructuren, niet-hiërarchische leiderschapsstijl en opendeurbeleid, namen mensen aan dat alles transparant was. In andere delen van Europa, zoals Frankrijk destijds, kregen we vaak te horen dat ‘dit niet bij onze cultuur past’. In andere landen, bijvoorbeeld Spanje en Portugal, was er wetgeving die de mogelijkheid tot anoniem klokkenluiden beperkte; waarschijnlijk vanwege de negatieve aspecten van anoniem klokkenluiden.

Vandaag de dag weten we echter dat geen enkele organisatie veilig is, ook niet als die een geweldige bedrijfscultuur en uitstekend management heeft. Er bestaat altijd een kans dat mensen onethische keuzes maken. Bedrijven begrijpen dat klokkenluiden belangrijk is; of het nu gaat om risicobeperking, kostenverlaging, merkbescherming, duurzaamheid, het welzijn van werknemers, of om te voldoen aan de toekomstige EU-wetgeving die een klokkenluiderskanaal verplicht stelt voor organisaties met 50 of meer werknemers.


Hoe komt het dat klokkenluiders tegenwoordig als iets positiefs worden gezien?

Ik zou een aantal specifieke gebeurtenissen willen belichten die als katalysator voor deze verandering hebben gefungeerd – te beginnen met de meest opvallende, de #MeToo-beweging. Seksuele intimidatie werd lange tijd onder het tapijt geveegd. Toen werd het ineens in de openbaarheid gebracht door de #MeToo-beweging en een aantal sterke, opvallende persoonlijkheden. Het klokkenluiden werd meer geaccepteerd, er werd geluisterd naar klokkenluiders en ze kregen meer macht. Maar sociale media en de media in het algemeen fungeerden als de kanalen die deze verandering teweegbrachten. Wat wij willen, zijn veilige kanalen voor organisaties, zodat problemen binnen de organisatie (indien mogelijk) kunnen worden aangepakt. 

Een andere ‘gebeurtenis’ was het dataschandaal van Cambridge Analytica. Toen merkten we ook een positievere toon in de berichtgeving van de media. De klokkenluider werd als een held gezien, en niet als een lastpak of onruststoker. Deze andere toonzetting heeft ook een rol gespeeld bij de verandering.

En ten slotte,de wetgeving over de hele wereld sluit beter aan bij deze mentaliteitsverandering. We zien dat er steeds betere wetgeving komt als het gaat om gegevensbescherming, klokkenluiders en wetten die vergelding tegen klokkenluiders expliciet verbieden. Dit alles draagt bij aan de veiligheid van klokkenluiders en een transparanter bedrijfsleven.


Hoe hebben de bedrijven gereageerd?

Er was een overloopeffect op klokkenluiden binnen organisaties. Grote ondernemingen en machtige investeerders wilden hun nultolerantiebeleid promoten en optreden tegen alle vormen van onethisch gedrag – seksuele intimidatie, corruptie, witwassen van geld enzovoort. Deze kwesties elimineren is echter moeilijk zonder betrouwbaar bewijs; bewijs dat alleen kan komen van de slachtoffers of mensen die vermoeden dat er iets mis is. 

Hierdoor groeide het besef van de waarde van klokkenluiders op het werk, en van het belang om hen in staat te stellen hun stem veilig te laten horen. Omdat het minder schadelijk en kostbaar is om problemen op te sporen en aan te pakken op het moment dat ze zich voordoen, zijn organisaties gaan kijken naar een meer systematische aanpak van klokkenluiden; van het creëren van de juiste cultuur tot het beheren en, indien nodig, het onderzoeken van kwesties. In sommige gevallen betekent dit dat werknemers en andere belanghebbenden anoniem misstanden kunnen melden, maar in de meeste gevallen betekent het dat er robuuste, veilige en betrouwbare kanalen moeten komen om klokkenluiders aan te moedigen om zich te melden.

Wat zal het effect zijn van de Europese Klokkenluidersrichtlijn op de markt en de klokkenluiders in deze regio? 

Hopelijk zal het belangrijkste effect het beoogde doel van de richtlijn zijn: gedrag dat in strijd is met de EU-wetgeving aan het licht brengen door klokkenluiders in staat te stellen om veilig hun zorgen te uiten. 

In de praktijk betekent het dat alle bedrijven met 50 of meer werknemers in de Europese Unie een meldingskanaal moeten hebben waar mensen vermoedelijk wangedrag kunnen melden, en dat alle melders beschermd blijven en hun identiteit vertrouwelijk blijft. Er moet een procedure komen om deze gevallen op te volgen en feedback te geven aan de klokkenluider, onder toezicht van een onafhankelijke persoon of personen. Dat klokkenluiders op deze manier centraal worden gesteld in de wetgeving is ongekend.

Als gevolg daarvan is de vraag naar onze producten totaal veranderd. Er is een nieuwe markt ontstaan.


Hoe zijn de afgelopen 10 jaar voor WhistleB geweest?

Het was geweldig! En terwijl de mentaliteit, de regelgeving en de markt zijn veranderd (gelukkig in positieve richting), is ons doel hetzelfde gebleven. Voordat Gunilla en ik WhistleB oprichtten, waren we werkzaam in duurzaamheid en bedrijfsethiek. Vanaf het begin was het doel van WhistleB om de zakenwereld, maatschappij, organisaties opener en transparanter te maken. 

En dat was leidend toen wij het WhistleB-systeem ontwikkelden. Wij hadden gezien dat er telefonische meldpunten beschikbaar waren voor klokkenluiders, om te voldoen aan de Amerikaanse Sarbanes-Oxley Act van 2002. Maar die zouden in Europa niet werken, met alle verschillende talen en strengere wetten op het gebied van gegevensbescherming. En we waren ervan overtuigd dat, als klokkenluiders het systeem niet zouden vertrouwen, ze hun mond zouden houden, en dat bedrijven daardoor niet het maximale uit hun meldingen konden halen. 

Dus begonnen we te kijken hoe mensen misstanden veilig en in hun eigen taal konden melden, om de drempel om een melding te doen zo laag mogelijk te maken. We hebben een internetgebaseerd platform ontwikkeld waar klokkenluiderskwesties veilig beheerd kunnen worden, en we hebben vanaf het begin een functie ingebouwd die het mogelijk maakt om contact op te nemen met de anonieme klokkenluider. 

Het geeft veel voldoening om te zien dat de meeste organisaties nu op dezelfde lijn zitten. De afgelopen tien jaar hebben steeds meer ondernemingen hun maatschappelijke verantwoordelijkheid genomen en gestreefd naar transparantie en een ethischer beleid. En klokkenluiden is daar een steeds belangrijker onderdeel van.


Hoe is het bedrijf gegroeid? 

We zijn jarenlang met onze klanten meegegroeid. Eind 2019 zijn we onderdeel geworden van NAVEX Global. Hierdoor konden we ons nog meer richten op de ontwikkeling van onze dienstverlening. En als onderdeel van een toonaangevende onderneming op het gebied van risico en compliance, hebben onze klanten nu ook toegang tot andere compliance-, ESG- en risicotools. 

Ons team is ook een belangrijke succesfactor geweest voor onze groei. We een geweldig team dat al jarenlang in verschillende landen en online werkt. Wij liepen altijd al voorop met werken op afstand, maar dan moeten je medewerkers wel gemotiveerd zijn en verantwoordelijkheid en initiatief nemen. En dat doen ze!

Ik ben van mening dat we zeer goed gepositioneerd zijn voor verdere groei, omdat we tien jaar ervaring hebben met een online klokkenluidersplatform. Tegenwoordig zijn veel organisaties op zoek naar digitale oplossingen voor hun compliance- en risicokwesties, en op het gebied van klokkenluiden hebben wij als ‘first-mover’ echt een voordeel.  


Hoe heeft het product zich ontwikkeld? 

We zijn altijd al digitaal geweest en onlangs hebben we veel geïnvesteerd in online inwerken, aankoop en digitalisering van de omringende processen. 

Gebruiksvriendelijkheid is altijd een prioriteit geweest. De drempel om een melding te doen, is gewoon een stuk lager als mensen dat kunnen doen via een intuïtief kanaal. Maar het moet ook intuïtief zijn voor de mensen die de zaken beheren of onderzoeken, om hen te helpen om gestructureerd te werken en zich eenvoudig aan de nieuwe voorschriften te houden. Dat is met name van belang voor de grote aantallen midden- en kleinbedrijven waarvan wij weten dat die de komende jaren onze hulp nodig gaan hebben.

Dat het systeem gebruiksvriendelijk is, wil overigens niet zeggen dat het simpel of beperkt is. We hebben geluisterd naar de wensen van onze klanten en talloze functies toegevoegd. Het systeem maakt het mogelijk om met anonieme klokkenluiders te communiceren. Het heeft verschillende gebruikersrechten en beveiligde communicatie tussen gebruikers. Ondernemingen kunnen verschillende kanalen selecteren voor verschillende ontvangers of melders, en krijgen geavanceerde statistieken en rapportagefuncties.

Daarom hebben wij de laatste tijd veel energie gestoken in de ‘verpakking’ van onze dienst. We willen dat onze klanten precies kunnen kiezen wat ze nodig hebben: misschien slechts één taal voor een kleiner, landelijke onderneming, maar meer dan 60 kanalen en verschillende kanalen voor multinationals, bijvoorbeeld.


Wat is volgens jou de niche voor de producten van WhistleB op dit moment?

We zijn heel goed in het helpen van Europese organisaties om snel en eenvoudig een klokkenluiderssysteem op te zetten, inclusief een betrouwbaar inwerkproces – hoe groot of klein de organisatie ook is. Ons systeem is AVG-compliant en voldoet aan de Europese Klokkenluidersrichtlijn


Wat kunnen we in de toekomst verwachten van WhistleB?

Omdat we nu onderdeel zijn van NAVEX Global kunnen we onze WhistleB-service nog sneller ontwikkelen, nu digitalisering zowel de eisen en de oplossingen versnelt. WhistleB zal een sterk, afzonderlijk product blijven binnen de dienstenportefeuille van NAVEX Global, in de eerste plaats voor Europese ondernemingen die ook internationaal actief zijn.  Wij zien ook dat gegevensbescherming erg belangrijk is voor Europese klanten, en ook daar zullen we ons blijven richten. Als NAVEX Global-product kijken we ernaar uit om onze klanten een breder dienstenaanbod op het gebied van compliance aan te kunnen bieden, afkomstig van één en dezelfde leverancier.

Ik wil ook graag ons WhistleB Partnership Programme benoemen. Wij werken al lang met partners, maar momenteel merken we in Europa een toename van professionals zoals advocatenkantoren, rechercheurs, arbeidsdeskundigen en anderen die met ons willen samenwerken. WhistleB biedt een veilig, gebruiksvriendelijk en internetgebaseerd platform, en onze partners leveren de expertise die nodig is om kwesties te verwerken en onderzoeken. 

Onze partners zijn actief in heel Europa en onze gezamenlijke klanten kunnen profiteren van de expertise van twee organisaties die zich gespecialiseerd hebben in het ontvangen, verwerken en onderzoeken van kwesties. 


En hoe ziet het er over tien jaar uit, voor klokkenluiden en klokkenluiders? 

Ik denk dat het over tien jaar heel normaal is dat organisaties een klokkenluiderssysteem hebben – daar kijkt dan niemand meer van op. Steeds meer bedrijven nemen hun verantwoordelijkheid. Daarnaast wordt de roep om corruptie, dat zo maatschappelijk ontwrichtend kan zijn, pesterijen, die zo veel pijn kunnen veroorzaken, of ander schadelijk of kwalijk gedrag alleen maar luider.

Dat je loyaal bent aan je werkgever betekent dat je een verantwoordelijkheid hebt om zaken intern te melden, dat je loyaal bent aan je medewerkers betekent dat je hen de mogelijkheid biedt om dit op een veilige manier te doen. 

Klokkenluiders zullen gezien worden als bakens van professionele of morele integriteit, als katalysatoren voor verandering en als een belangrijk onderdeel van organisaties en hun netwerken. Dat hoop ik tenminste!


Handige informatie over klokkenluiden op deze tiende verjaardag en World Whistleblower Day

Om organisaties te stimuleren en in staat te stellen om klokkenluiden en klokkenluiders te omarmen, stellen we het volgende beschikbaar:

Fijne World Whistleblower Day!

Karin Henriksson, Founding partner en Senior Advisor, WhistleB 
karin.henriksson@whistleb.com
+46 70 444 32 16 

Neem contact op

Uw bericht is succesvol verzonden. Wij nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.

There seems to be some problem when sending your message. Try again soon.

Founders blog